Ouders én omgeving cruciaal voor aanleren gezonde leefstijl kind

Verslag 3e congres Jong geleerd is oud gedaan |
Jong starten met een gezonde leefstijl is belangrijk voor de gezondheid gedurende het leven. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor ouders, niet alleen bij jonge kinderen, maar ook bij pubers. Daarnaast is de omgeving waarin het kind opgroeit van invloed, zoals de school en de gemeente. Dat werd duidelijk tijdens het 3e congres ‘Jong geleerd is oud gedaan’. FrieslandCampina Institute organiseerde dit volledig volgeboekte congres op 29 november 2019 bij Corpus in Oegstgeest. Circa 450 (kinder)diëtisten, jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen en andere gezondheidsprofessionals kregen tips voor het begeleiden van ouders en kinderen en hoorden welke aanpak effectief is om de leefstijl van kinderen te optimaliseren.

Als het aan ir. Viyan Rashid ligt, begint aandacht voor een gezonde leefstijl al vóór de zwangerschap. Deze docent en onderzoeker aan Hogeschool van Amsterdam presenteerde resultaten uit de ABCD-studie waarin circa 8.000 Amsterdamse kinderen vanaf de zwangerschap tot in volwassenheid worden gevolgd.

Rashid: ‘Het is bekend dat roken tijdens de zwangerschap de kans op vroeggeboorte vergroot. Uit de ABCD-studie blijkt dat overgewicht bij de moeder voorafgaand aan de zwangerschap die kans nog sterker vergroot. Ook gaat overgewicht van de moeder gepaard met een verhoogd risico op overgewicht op kinderleeftijd, zeker als er sprake is van een lage sociaaleconomische status en een niet-Westerse achtergrond.’ Toch moeten gezondheidsprofessionals volgens Rashid niet denken dat een lage sociaaleconomische status of niet-Westerse achtergrond per definitie samengaat met een ongezondere leefstijl: ‘Iedere groep heeft gezonde en minder gezonde gewoontes. Zo eten kinderen met een niet-Westerse achtergrond meer fruit dan Nederlandse kinderen. En Nederlandse moeders drinken vaker alcohol tijdens de zwangerschap.’

Peuters eten gezonder dan pubers

Hoe zit het met de eetgewoontes van kinderen in Nederland? Dr. Caroline van Rossum van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu presenteerde analyses op basis van de laatste Voedselconsumptiepeiling 2012-2016 waaraan 2235 kinderen tot en met 18 jaar hebben meegedaan. Daaruit blijkt dat jonge kinderen vaker voldoen aan de richtlijnen dan tieners en adolescenten. Ongeveer de helft van de peuters haalt de aanbevolen hoeveelheid groente en bijna 40% eet voldoende fruit. Bij 14-18 jarigen haalt maar 1% de aanbevolen hoeveelheid voor groente en haalt 10% de aanbevolen hoeveelheid fruit. Ook consumeren vooral adolescenten minder melk- en melkproducten dan in de Schijf wordt aanbevolen. Van Rossum: ‘Professionals hebben vaak de neiging zich vooral te richten op de voeding van de allerkleinsten, maar pubers verdienen ook aandacht.’

Overgewicht bespreekbaar maken

Professionals vragen zich af hoe je ouders aanspreekt als je beginnend overgewicht signaleert bij jonge kinderen. De deelnemer die deze vraag stelde, kreeg antwoord in de presentatie van dr. Monique LHoir. Deze psychotherapeut, klinisch pedagoog (niet uitvoerend) en senior onderzoeker aan Wageningen University en GGD Noord- en Oost-Gelderland benadrukte dat je niet rechtstreeks op je doel af moet gaan. L’Hoir: ‘Bouw eerst een goede relatie op met de ouders en geef ze complimenten over dingen die goed gaan. Kijk dan of je haakjes kunt vinden om het bespreekbaar te maken.’ Volgens haar is het daarbij beter om het woord overgewicht te vermijden, maar ingangen te vinden voor thema’s die verband houden met gewicht: voeding, bewegen en slaap. Zelf is L’Hoir betrokken bij de ontwikkeling van een cultuurspecifieke voedingsinterventie: ‘Deze richt zich op wat er in de Koran staat over voeding, beweging en slaap. Dat wordt ingebed in lessen die deels in het Arabisch in de moskee worden gegeven aan ouders van kinderen op de basisschool.’

Pubers verleiden tot een gezonde leefstijl

Veel ouders van pubers denken dat hun rol is uitgespeeld, maar niets is minder waar. De invloed van ouders op pubers is even groot als op jongere kinderen. Dat is de stellige overtuiging van Jan Willem Roseboom, schrijver en deskundige over ouderschap van stichting De Family Factory. In zijn presentatie benadrukte hij dat pubers zich het beste ontwikkelen als ouders actief betrokken zijn, grenzen aangeven en zelfstandigheid stimuleren. Roseboom was niet alleen spreker, maar ook dagvoorzitter van het congres. Eerder had hij het congres al jonglerend geopend, om te illustreren dat ouders veel ballen in de lucht moeten houden. Als professional is het goed om je dat te realiseren als je probeert één van die ballen meer in de gezonde richting te duwen.

Succesvolle omgevingsinterventies

De laatste 2 presentaties van het congres gingen over het gezonder maken van de omgeving van kinderen. Dr. Maartje Willeboordse, senior onderzoeker aan Maastricht University presenteerde resultaten van “De Gezonde Basisschool van de Toekomst”. Deze interventie is tussen 2015 en 2019 uitgevoerd bij 4 basisscholen in de Limburgse regio Parkstad. Op deze scholen krijgen de kinderen een gezonde lunch en tussendoortjes verstrekt en bewegen kinderen elke schooldag minimaal 60 minuten tijdens georganiseerde activiteiten. Na 2 jaar is gezond voedingsgedrag significant toegenomen vergeleken met controlescholen. Willeboordse: ‘Kinderen lunchen gezonder, eten meer fruit en groente en minder snacks. Ze drinken vaker water en minder gezoete dranken. Verder zitten kinderen minder en is er een toename in lichte fysieke activiteiten.’ Tenslotte zijn er gunstige effecten gevonden op het lichaamsgewicht. Willeboordse: ‘De BMI-score was significant afgenomen, onafhankelijk van de sociaaleconomische status en etniciteit.’

Pleidooi voor samenwerking op alle fronten

Ook de wijkgerichte aanpak van Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) werkt goed, zo liet Marjon Bachra, directeur van JOGG zien. Eén op de 3 gemeenten in Nederland werkt inmiddels met JOGG en dat is niet zonder resultaat. Bachra: ‘We zien in 29 JOGG-gemeenten een daling van de BMI bij kinderen.’ Volgens Bachra is gezondheid van kinderen niet langer het domein van alleen de zorgprofessional: ‘Ook scholen, sportkantines, supermarkten, gemeentes en overheid spelen een rol.’ Ze hield een pleidooi voor samenwerking van alle partijen in de omgeving van kinderen: ‘Alleen als we allemaal met elkaar samenwerken kunnen we een cultuurverandering in gang zetten en overgewicht bij kinderen terugdringen.’

Lees meer: